Ο Αλέξανδρος Ιόλας γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου ως Κωνσταντίνος Κουτσούδης. Ήταν ο πρωτότοκος γιος του Ανδρέα και της Περσεφόνης Κουτσούδη. Στην συνέχεια ακολούθησαν άλλα τρία αδέρφια, ο Δημήτριος, η Νίκη και η Ηρώ. Μεγάλωσαν στην Αλεξάνδρεια και ήταν γόνοι μιας ευκατάστατης οικογένειας βαμβακέμπορων. Ο Αλέξανδρος Ιόλας ωστόσο έδειξε από νωρίς την κλίση του στις τέχνες κι έτσι το 1928 αποφάσισε να ανοίξει τα φτερά του μετακομίζοντας στην Αθήνα καθ’ υπόδειξη του Κωσταντίνου Καβάφη, με τον οποίο είχε έρθει σε επαφή χάρη στον καθηγητή Φυσικής Αγωγής του σχολείου του Γλαύκο Αλιθέρση -του οποίου το φιλολογικό ψευδώνυμο ήταν Μιχαήλ Χατζηδημητρίου- και του Νίκου Κ. Νικολαΐδη, ενός εκ των σημαντικότερων συγγραφέων του Μεσοπολέμου. Στην Ελλάδα, ο Αλέξανδρος Ιόλας ξεκίνησε να συναναστρέφεται με έναν σημαντικό καλλιτεχνικό κύκλο ανθρώπων, όπως ο Κωστής Παλαμάς και η κόρη του Ναυσικά, ο Άγγελος Σικελιανός, ο οποίος μάλιστα διαδραμάτισε ρόλο δασκάλου στη ζωή του Ιόλα, αλλά και την Εύα Πάλμερ-Σικελιανού. Η ευχή που κληρονόμησε από τον Σικελιανό και την ακολούθησε πιστά μέχρι το 1976 ήταν το «Αύξου αεί».
Στην Αθήνα έκανε και τα πρώτα του βήματα στον χορό. Το 1930, με προτροπή του Δημήτρη Μητρόπουλου, έφυγε για το Βερολίνο, όπου αφιερώθηκε στις σπουδές χορού. Σπούδασε στη σχολή που διατηρούσε το ζεύγος Tatjana και Victor Gsovsky, ενώ έλαβε μέρος στο Salzburg Festival από το 1931 έως το 1932. Η αναδιάρθρωση του ονόματός του ήταν δικής του επινόησης. Ως Jolas Coutsoudis είχε ήδη εμφανιστεί στα θεατρικά προγράμματα από το 1931, δηλαδή πολύ πριν πάει στην Αμερική και γνωρίσει την Theodora Roosevelt. Τον Νοέμβριο του 1932, ο Ιόλας μετακόμισε στο Παρίσι όπου συνέχισε να μελετά μπαλέτο με πολύ σημαντικούς δασκάλους, ενώ παράλληλα παρακολούθησε και κάποια μαθήματα Τέχνης στη Σορβόννη. Την περίοδο που βρισκόταν στο Παρίσι γνώρισε την Florence Meyer, ισχυρό όνομα της αμερικανικής κοινωνίας. Ο πατέρας της, Eugene Meyer, ήταν εκείνος που τον βοήθησε να αποκτήσει την Πράσινη Κάρτα το 1936. Ήταν ένα βήμα για να μπορέσει να εργαστεί νόμιμα στην Αμερική.
Το 1935, ο Αλέξανδρος Ιόλας πήγε ως επισκέπτης στη Νέα Υόρκη. Εκεί, στις 14/12/1935, υπέγραψε συμβόλαιο με τον χορευτικό θίασο Ballet Productions και έκανε το ντεμπούτο του στο Metropolitan Opera House χορεύοντας στην Traviata. Στις 19/11/1945 ο Αλέξανδρος Ιόλας ορκίστηκε Αμερικανός πολίτης υπογράφοντας ως Constantine Coutsoudis, αφού η επίσημη αλλαγή του ονόματός του έγινε αργότερα. Σταδιακά το Iolas έλαβε τη θέση του επιθέτου, καθώς ήταν πιο εύηχο, δισύλλαβο και άρα πιο εύκολο στην προφορά. Κυρίως όμως ήταν συμβολικό, αφού συνδεόταν με τον Ιόλαο, σημαντικό πρόσωπο της ελληνικής μυθολογίας. Αντίστοιχα, το Αλέξανδρος ήταν ένα ένδοξο όνομα, στενά συνδεδεμένο με τη χώρα στην οποία είχε γεννηθεί. Το 1945 είναι η χρονιά που ο Ιόλας αποφασίζει να εγκαταλείψει τον χορό και να αναζητήσει έναν τρόπο μετάβασης προς την Τέχνη. Φημολογήθηκε ότι η μετάβαση αυτή έγινε λόγω ενός τραυματισμού που είχε, όμως το 1945 ο Ιόλας ήταν ήδη 37 ετών και όπως είχε πει κι ο ίδιος ήταν πλέον πολύ μεγάλος για να συνεχίσει να χορεύει. Η πρώτη του επαφή με την ζωγραφική ξεκίνησε στο Παρίσι όσο ήταν ακόμα χορευτής. Το 1937 ερωτεύτηκε έναν πίνακα του Giorgio de Chirico τον οποίο είδε για πρώτη φορά στην Galerie des Quatre Chemins στο Παρίσι. Ο de Chirico ήταν εκπρόσωπος της Scuola Metafisica, ενώ επηρέασε τον Σουρεαλισμό και το κίνημα του Dada.
Την 1 Σεπτεμβρίου 1945 ιδρύθηκε επίσημα στη Νέα Υόρκη η πρώτη γκαλερί, η οποία έφερε την ονομασία «Hugo Gallery», προς τιμήν του François Hugo, τελευταίου συζύγου της Donna Maria Ruspoli, στενής φίλης του Ιόλα. Εκείνη ήταν που τον βοήθησε τα δύσκολα χρόνια. Τον έφερε σε επαφή με το ζεύγος de Menil, οι οποίοι τον εμπιστεύτηκαν να τους φτιάξει την συλλογή τους, την οποία στέγασαν στο μουσείο The Menil Collection στο Χιούστον του Τέξας. Ο Ιόλας ξεκίνησε εκθέτοντας έργα από Ευρωπαίους σουρεαλιστές καλλιτέχνες, όπως τον René Magritte, τον Max Ernst, τον Giorgio de Chirico, τον Victor Brauner κ.ά. Στην γκαλερί της Νέας Υόρκης πραγματοποίησε το 1952 και την πρώτη έκθεση του Andy Warhol.
Αργότερα, συνεργάστηκε με τους Nouveaux Realistes (Niki de Saint Phalle, Jean Tinguely, Martial Raysse κ.ά.), με καλλιτέχνες της Arte Povera (Γιάννης Κουνέλλης, Pino Pascali κ.ά.) και πολλούς άλλους. Το 1954 η γκαλερί επεκτάθηκε και μετονομάστηκε σε Alexander Iolas Inc.
Ο Αλέξανδρος Ιόλας αποτέλεσε έναν από τους πρωτοπόρους στην ανάπτυξη ενός «δικτύου» από αίθουσες τέχνης ανά την Ευρώπη, δορυφόρους μιας κεντρικής γκαλερί. Ξεκίνησε από την Γενεύη (1963) και ακολούθησαν οι γκαλερί στο Παρίσι (1964), στο Μιλάνο (1966) -η πρώτη στην 3 Via Rossini που αργότερα μεταφέρθηκε στην 12 Via Manzoni- στη Ζυρίχη, στη Μαδρίτη και στη Ρώμη. Οι τελευταίες τρεις με την μορφή συνεργασίας. Παράλληλα, προώθησε στο εξωτερικό Έλληνες καλλιτέχνες, όπως τον Χατζηκυριάκο-Γκίκα, τον Βαγή, τον Μόραλη και τον Τσαρούχη. Συνεργάστηκε επίσης με τη νεότερη γενιά Ελλήνων όπως ήταν ο Τσόκλης, ο Παύλος, ο Takis, ο Ακριθάκης, ο Φασιανός, η Μάρα Καρέτσου, ο Γιάννης Μπουτέας, η Μαρίνα Καρέλλα, ο Κώστας Πανιάρας κ.ά.
Η χρυσή εποχή της καριέρας του ξεκίνησε το 1965 και τελείωσε το 1976. Εξέδωσε καταλόγους τέχνης, τους οποίους προλόγισαν, μεταξύ άλλων, ο André Breton και ο Pierre Restany, καθώς και συλλεκτικά βιβλία καλλιτεχνών και ποιητών σε περιορισμένο αριθμό αντιτύπων (Max Ernst, Γιάννης Ρίτσος, Οδυσσέας Ελύτης κ.ά.). Δώρισε έργα σε μεγάλα μουσεία, όπως το MOMA της Νέας Υόρκης, το Centre Georges-Pompidou στο Παρίσι (1977), την Εθνική Πινακοθήκη της Αθήνας (1971) και στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στην Θεσσαλονίκη (1984).
Έχοντας πλέον αποκτήσει παγκόσμια φήμη, έλεγε συχνά ότι θα γύριζε στην Ελλάδα για να συμβάλει στην πρόοδο της καλλιτεχνικής της ζωής. Άλλωστε, η πτώση της Χούντας είχε ανοίξει τον δρόμο. Σταδιακά έκλεισε όλες τις γκαλερί του εκτός από μία στη Νέα Υόρκη, κρατώντας έτσι την υπόσχεση που είχε δώσει στον Max Ernst, να σταματήσει όταν εκείνος θα πέθαινε. Στην απόφασή του αυτή, πρέπει να έπαιξε σημαντικό ρόλο και το γεγονός ότι την δεκαετία του ’70 έφυγαν από τη ζωή πολλοί καλλιτέχνες της παλαιάς φρουράς, άνθρωποι με τους οποίους ο Ιόλας είχε γαλουχηθεί και για τους οποίους έτρεφε βαθιά αγάπη και σεβασμό. Στην Ελλάδα, συνεργάστηκε με διάφορες γκαλερί όπως οι Ζουμπουλάκη-Ιόλα, Μέδουσα, Βίκυ Δράκου, Αίθουσα Τέχνης Αθηνών, Σκουφά.
Από το 1985 μέχρι και τον θάνατό του το 1987, ο Ιόλας αντιμετωπίστηκε με κακεντρέχεια από μεγάλη μερίδα του ελληνικού Τύπου, ο οποίος δημιούργησε για εκείνον μία χυδαία εικόνα. Κατηγορήθηκε μέχρι και για αρχαιοκαπηλία, μία υπόθεση που δεν πρόλαβε ποτέ να φτάσει στο δικαστήριο διότι πέθανε, ενώ οι όποιες άλλες κατηγορίες εξανεμίστηκαν, αφού ήταν αβάσιμες. Όταν ήταν ακόμα εν ζωή, με πρωτοβουλία του Κώστα Γαβρά, υπήρξε από το εξωτερικό μία προσπάθεια υπεράσπισης του Ιόλα, την οποία συνυπέγραψαν πολλές διεθνείς προσωπικότητες, ανάμεσά τους και η βυζαντινολόγος-ιστορικός Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, ο Τσαρούχης και ο Χατζιδάκις. Το 1984, πραγματοποίησε τη δωρεά 47 έργων σύγχρονης τέχνης από την προσωπική του συλλογή στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης. Το 1987, ο Αλέξανδρος Ιόλας απεβίωσε, σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης, νικημένος από τη νόσο του AIDS.
Το σπίτι της Αγίας Παρασκευής
Η κατοικία διαμορφώθηκε σταδιακά, μέσα από αλλεπάλληλες επεκτάσεις σε διάστημα σαράντα ετών. Από το 1951 έως το 1959 έγιναν τρεις διαδοχικές επεκτάσεις. Η πρώτη από τον μηχανικό Αθανάσιο Στάικο. Το 1956 ακολούθησε, σε μελέτη του πολιτικού μηχανικού Δημήτρη Κρεμμύδα και το 1959, σε μελέτη του πολιτικού μηχανικού Εμμανουήλ Καραντινού.
Η θεαματική μετατροπή του σπιτιού ξεκίνησε το 1971 με την προσθήκη του δευτέρου ορόφου που ολοκληρώθηκε σταδιακά μέχρι το 1975, ενώ άλλαξε τελείως η διακόσμηση. Η τελευταία προσθήκη έγινε σε μελέτη του πολιτικού μηχανικού Παύλου Μαυρία. Η αρχική σκέψη ήταν να γίνει με σχέδια του Ιταλικού γραφείου Quadrio Curzio(1972). Τελικά, αυτό το σχέδιο δεν ακολουθήθηκε ποτέ. Ο Ιόλας το τροποποίησε όταν αποφάσισε να παραγγείλει ένα εντυπωσιακό κιγκλίδωμα σκάλας από το ζεύγος Lalanne. Ο επάνω όροφος είχε αρχίσει να παίρνει μορφή «εκθεσιακού χώρου» με έργα Takis, Τσόκλη και Lalanne. Το ισόγειο παρέμεινε κατοικήσιμο σπίτι, με σαλόνια, ελάχιστα υπνοδωμάτια και βοηθητικούς χώρους, ενώ η γκαρνταρόμπα μεταφέρθηκε στο υπόγειο. Κυκλοφορούν και αναπαράγονται μέχρι σήμερα διάφοροι μύθοι σχετικά με τα ονόματα των «σχεδιαστών» του σπιτιού, όπως ο Τσαρούχης ή ο Πικιώνης, ενώ ό,τι ήταν μπρούτζινο γινόταν χρυσό όπως οι πόρτες του σπιτιού και η εξώπορτα. Ο μύθος ότι το σπίτι χτίστηκε εξαρχής για να γίνει μουσείο δεν έχει καμία βάση. Σήμερα έχει περάσει στα χέρια του Δήμου της Αγίας Παρασκευής.
Η Συλλογή Αλέξανδρου Ιόλα (Σ.Α.Ι.)
Η Συλλογή του Αλέξανδρου Ιόλα αποτελούνταν από περίπου 1.200 έργα τέχνης και αρχαιότητες. Από το 1966 ο Ιόλας ήταν αναγνωρισμένος συλλέκτης αρχαιοτήτων ύστερα από απόφαση του ΚΑΣ βάσει εισήγησης της Υπηρεσίας Αρχαιοπωλείων και Ιδιωτικών Συλλογών. Όταν πέθανε, η συλλογή αρχαιοτήτων περιλάμβανε 854 αντικείμενα. Αδιαμφισβήτητα ήταν μία αξιοθαύμαστη συλλογή με σημαντικά κομμάτια. Ελληνικές και ρωμαϊκές αρχαιότητες γειτνίαζαν με βυζαντινές εικόνες. Επιπροσθέτως περιείχε 195 έργα μοντέρνας τέχνης - έργα των Andy Warhol, Pablo Picasso, Max Ernst, Niki de Saint Phalle, Lalanne, Roberto Matta, René Magritte, Victor Brauner κ.ά. Φυσικά δεν έλειπαν και Έλληνες καλλιτέχνες, όπως ο Takis (Παναγιώτης Βασιλάκης), ο Κώστας Τσόκλης, η Μαρίνα Καρέλλα, ο Κώστας Πανιάρας κ.ά. Υπήρχαν και 30 έπιπλα και 82 διακοσμητικά. Μετά τον θάνατό του, σημειώθηκαν επτά ή οκτώ διαρρήξεις στο σπίτι της Αγίας Παρασκευής. Η σημαντικότερη ήταν τον Μάρτιο του 1989, όταν εκλάπησαν 628 αρχαιότητες. Μετά το περιστατικό αυτό, οι υπόλοιπες 149 αρχαιότητες μεταφέρθηκαν σε διάφορα μουσεία της Ελλάδας για φύλαξη. Τα χρόνια που ακολούθησαν, εκτός από τις αρχαιότητες, εκλάπησαν και 50 έργα σύγχρονης τέχνης, ενώ ορισμένα αιγυπτιακά αντικείμενα και πολλοί κατάλογοι κάηκαν κατά τη διάρκεια εμπρησμού. Μέχρι σήμερα, κανένα από τα κλεμμένα αντικείμενα δεν έχει εντοπιστεί.
